Zgodnie z najnowszym orzeczeniem Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 25 października 2017 r. (sprawa C‑106/16 z wniosku Polbud sp. z o.o. w likwidacji) przepisy Kodeksu spółek handlowych, uzależniające przeniesienie transgraniczne spółki do innego państwa członkowskiego UE od obowiązku przeprowadzenia likwidacji tejże spółki, stanowią naruszenie swobody przedsiębiorczości ustanowionej w Traktatach Wspólnotowych, i jako takie są niezgodne z prawem UE.

Przedstawione powyżej rozstrzygnięcie TSUE dotyczy sprawy przeniesienia transgranicznego siedziby polskiej spółki Polbud sp. z o.o. do Luksemburga. Zgodnie z art. 270 pkt 2) k.s.h. rozwiązanie spółki powoduje m.in. przeniesienie jej siedziby za granicę, a to z kolei rodzi obowiązek przeprowadzenia procesu likwidacji spółki (art. 272 k.s.h.). Mimo tego, spółka Polbud sp. z o.o. złożyła do sądu rejestrowego wniosek o wykreślenie jej z Krajowego Rejestru Sądowego. Wniosek ten spółka uzasadniła przeniesieniem siedziby spółki do Luksemburga. Spółka Polbud sp. z o.o. zarządzeniem została wezwana do przedłożenia dokumentów wymaganych do zamknięcia likwidacji, tj. w szczególności uchwały o zakończeniu likwidacji wraz ze wskazaniem przechowawcy ksiąg i dokumentów oraz sprawozdań likwidacyjnych podpisanych przez likwidatora. W odpowiedzi na zarządzenie spółka podniosła, iż w jej ocenie przedłożenie wskazanych dokumentów nie jest konieczne, ponieważ spółka nie uległa rozwiązaniu ani nie dokonano podziału majątku spółki pomiędzy wspólników, a przyczyną złożenia wniosku o wykreślenie z rejestru było przeniesienie siedziby spółki do Luksemburga, gdzie istnieje ona nadal jako spółka prawa luksemburskiego.

W związku z pojawieniem się potrzeby wykładni przepisów prawa wspólnotowego, Sąd Najwyższy skierował pytanie prejudycjalne do TSUE: „Czy art. 49 i 54 [TFUE] stoją na przeszkodzie stosowaniu przez państwo członkowskie, w którym utworzona została spółka handlowa (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością), przepisów prawa krajowego uzależniających wykreślenie z rejestru od rozwiązania spółki po przeprowadzeniu likwidacji, jeżeli spółka reinkorporowała się w innym państwie członkowskim na podstawie uchwały wspólników o kontynuowaniu osobowości prawnej nabytej w państwie utworzenia?”

TSUE wyrokiem z dnia 25 października 2017 roku uznał, iż interpretacja 49 akapit drugi TFUE w związku z art. 54 TFUE prowadzi do wniosku, że swoboda przedsiębiorczości zapewnia spółkom prawa polskiego prawo do przekształcenia się w spółkę innego państwa członkowskiego, o ile spełnione są warunki utworzenia spółki określone w ustawodawstwie tego państwa, a w szczególności kryterium przyjęte dla celów powiązania spółki z krajowym porządkiem prawnym tego państwa członkowskiego. Dodatkowo zdaniem Trybunału „w sytuacji, gdy spółka prawa jednego państwa członkowskiego przekształca się w spółkę prawa innego państwa członkowskiego, spełniając przy tym warunki ustanowione w ustawodawstwie tego drugiego państwa członkowskiego, po to, aby istnieć w jego porządku prawnym, rzeczone uprawnienie nie tylko nie oznacza wyłączenia ustawodawstwa państwa członkowskiego pochodzenia w dziedzinie tworzenia i rozwiązywania spółek spod stosowania postanowień dotyczących swobody przedsiębiorczości, ale też nie może uzasadniać, że owo państwo członkowskie, w szczególności poprzez ustanowienie w wypadku przekształcenia transgranicznego bardziej restrykcyjnych warunków aniżeli warunki obowiązujące w wypadku przekształcenia spółki w ramach rzeczonego państwa członkowskiego, uniemożliwia danej spółce dokonanie tego transgranicznego przekształcenia lub zniechęca ją do niego”.

Trybunał stwierdził, że uregulowania zawarte w polskim k.s.h. stanowią ograniczenie swobody przedsiębiorczości. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE uregulowania te ustanawiają ogólny obowiązek przeprowadzenia likwidacji bez względu na rzeczywiste ryzyko naruszenia interesów spółki oraz bez możliwości wyboru mniej restrykcyjnych środków mogących chronić te interesy. Według Trybunału UE obowiązek ten wykracza poza to, co jest niezbędne dla osiągnięcia celu polegającego na ochronie interesów spółki.

W związku z powyższym Trybunał orzekł, co następuje:

– artykuły 49 i 54 TFUE należy interpretować w ten sposób, że swoboda przedsiębiorczości ma zastosowanie do przeniesienia statutowej siedziby spółki utworzonej na mocy prawa jednego państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego w celu przekształcenia jej w spółkę prawa tego innego państwa członkowskiego, w zgodzie z warunkami ustanowionymi w ustawodawstwie tego ostatniego państwa, któremu to przeniesieniu nie towarzyszy przeniesienie miejsca rzeczywistej siedziby rzeczonej spółki.

– artykuły 49 i 54 TFUE należy interpretować w ten sposób, że postanowienia te stoją na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego, które uzależniają przeniesienie statutowej siedziby spółki utworzonej na podstawie prawa jednego państwa członkowskiego na terytorium innego państwa członkowskiego w celu przekształcenia jej w spółkę prawa tego innego państwa członkowskiego, w zgodzie z warunkami ustanowionymi w ustawodawstwie tego ostatniego państwa, od przeprowadzenia likwidacji pierwszej spółki.